دَعُوهُ ، فَانَّ الَّذي يُريدُهُ اْلأَعْرابِىُّ هُوَ الَّذي نُريدُهُ مِنَ الْقَوْمِ ؛ ثُمَّ قالَ : يا أَعْرابيُّ ! إِنَّ الْقَوْلَ في أَنَّ اللَّهَ واحدٌ عَلى أَرْبَعَةِ أَقْسامٍ : فَوَجْهانِ مِنْها لايَجُوزانِ عَلَى اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ ، وَ وَجْهانِ يَثْبُتانِ فيهِ ؛ فَأَمَّا اللَّذانِ لايَجُوزانِ عَلَيْهِ ، فَقَوْلُ الْقائِلِ : واحِدٌ ، يَقْصُدُ بِهِ بابَ الأَعْدادِ ، فَهذا ما لا يَجُوزُ ، لأَنَّ ما لا ثانِيَ لَهُ لا يَدُخُلُ في بابِ اْلأَعْدادِ ، أَما تَرى أَنَّهُ كَفَرَ مَنْ قالَ : ثالِثُ ثَلاثَةٍ . وَقْوَلُ القائِلِ : هُوَ واحِدٌ مِنَ النَّاسِ ، يُريدُ بِهِ النَّوْعَ مِنَ الْجِنْسِ ، فَهذا ما لا يَجُوزُ عَلَيْهِ ؛ لأَنَّهُ تَشْبيهٌ ، وَجَلَّ رَبُّنا عَنْ ذلِكَ وَ تَعالى . وَ أَمَّا الْوَجْهانِ اللَّذانِ يَثْبُتانِ فيهِ ، فَقَوْلُ الْقائِلِ : هُوَ واحِدُ ، لَيْسَ لَهُ فِي الأَشْياءِ شِبْهٌ . كَذلِكَ رَبُّنا ؛ وَ قَوْلُ الْقائِلِ : إِنَّهُ - عَزَّوَجَلَّ - أَحَدِيُّ الْمَعْنى ، يَعْني بِهِ أَنَّهُ لايَنْقَسِمُ في وُجُودٍ وَ لا عَقْلٍ وَ لا وَهْمٍ ؛ كَذلِكَ رَبُّنا عَزَّوَجلَّ ؛ او را رها كنيد ؛ آنچه اين عرب صحرانشين از ما مىخواهد ، همان است كه ما از اين مردم مىخواهيم . و آن‌گاه فرمود : اى مرد عرب ! سخن درباره وحدت خداوند بر چهار قسم است كه دو قسم آن در حقّ خداوند - عزّوجلّ - روا نيست ، و دو قسمش رواست . اما آن دو كه براى او روا نيست ، [ يكى ] آن است كه كسى بگويد : او يكى است ومرادش وحدت عددى باشد ، چنين چيزى صحيح نيست ، زيرا آنچه دوم ندارد در باب اعداد داخل نمىشود ، مگر نمىبينى اگر كسى بگويد : او سومين از سه موجود است ، كافر شده است ؛ و [ ديگر ] آن‌كه كسى بگويد : او يكى از مردم است و مقصودش يك نوع از جنس باشد ، اين نيز جائز نيست ؛ زيرا تشبيه است و پروردگار ما برتر و بزرگ‌تر از آن است كه شبيه كسى باشد . اما آن دو وجهى كه در حقّ او ثابت مىباشد ، [ يكى ] آن است كه كسى بگويد : او يكى است و درميان موجودات هيچ مانندى ندارد : [ اين سخن حق است و ] پروردگار ما اين چنين است . و [ ديگر ] آن‌كه بگويد : او - عزّوجلّ - يگانه است ، بدين معنا كه نه در